KARDEŞ KISKANÇLIĞI

    

Değerli Velilerimiz,
Birden fazla çocuğu olan her ebeveyn, kardeşler arasındaki çatışmaya, rekabete, anlaşmazlığa şahit olmakta ve onların bu anlaşmazlıklarını çözmek için türlü yollar denemektedir. Ebeveynler olarak bu süreci doğru yönetmeye çalışıyor, bunu yaparken de kendinizi çaresiz hissettiğiniz bir noktada buluyor olabilirsiniz.

Kardeş doğumunda büyük olan ve zamanın çoğunu ebeveynleriyle tek başına geçiren çocuk, anne babasını yeni biriyle paylaşmak durumunda kalır. Ona ayrılan vakit artık bölünmüştür, yeni doğan bebeği anne babasıyla olan ilişkisi içinde bir engel ve tehdit olarak görebilir; anne babasına karşı kızgınlık, kırgınlık veya saldırgan davranışlar sergileyebilir. Kardeşler arasındaki kıskançlığın ve anlaşmazlığın yoğunluğu ebeveynlerin değişen tutumlarına, anne – baba – çocuk arasında yerleşmiş ilişki ve kurulan bağa, bunun doğal bir süreç olduğunun farkında olunup olunmadığına, çocukla kardeşi arasındaki ilişkiye müdahale yöntemlerine göre değişiklik gösterebilir.

Peki Ya Belirtiler…

·         Çocukların mizacına göre bu durum değişebilir. Anne babanın yeni doğan kardeşin bakımına gösterdikleri ilgi, büyük çocukta kendine acıma, üzülme, kırgınlık, öfke gibi duygulara; saldırganlık veya içe kapanıklık gibi davranışlara sebep olabilir.

·         Sevilmediği düşüncesiyle ya anneden uzaklaşır ve kendine döner ya da anneye daha bağımlı hale gelebilir. O güne kadar tek başına yapabildiği ve becerdiği şeyleri yapamıyor durumuna gelebilirler.

·         Bu dönemde regresyon (gerileme) davranışları gözlemlenebilir. Alt ıslatma, parmak emme, bebeksi konuşma gibi daha önceki gelişim dönemlerine gerileyebilirler.

·         Evden ayrılmayı reddedebilirler, evde kardeşi ve annesiyle kalmak isteyebilirler. Evden ayrılırken –fizyolojik bir durumdan kaynaklanmadığına eminseniz- mide bulantısı, karın ağrısı, baş ağrısı gibi psikosomatik belirtiler gözlemleyebilirsiniz.

·         Bazı çocuklar duygularını açıkça belli ederken (nefret ediyorum, onu istemiyorum, sevmiyorum vb.) bazıları kardeşine aşırı sevgi ve ilgi gösterebilirler. Bunun altında anne babasını memnun etme, onlardan olumsuz tepki görmeme isteği yatabilir.


Sağlıklı Kardeş İlişkilerine Yönelik Ebeveynlere Öneriler

 

ü  Öncelikle sakin kalın. Bu durumun doğal bir duyguyla başladığını büyük tepkiler vermeden önce kendinize hatırlatın. Çevrenizden destek istemekten kaçınmayın. Rutinler yeni düzenden dolayı devam ettirilemeyebilir ancak bu durumun geçici olduğu büyük çocuğa aktarılabilir. Onu doğum öncesi ve sonrası sürece dâhil etmek, ihmalini önlemek için rol paylaşımı yapmak önemlidir.

ü  Unutmayalım ki duygular sahicidir, çocuğunuzun hissettiği kıskançlık duygusunu bastırmak ve geçiştirmek yerine onun duygularını kabul edin. “Hep bebekle birliktesin” diyen çocuğunuza “Hayır hep onunla değilim, biraz önce de seninle kitap okumadık mı?” demek yerine “Onunla vakit geçirmem hoşuna gitmiyor mu?” diyerek duygularını aktarması için bir yol açabilirsiniz.

ü  Çocuklarınızın birbirlerine zarar vermemelerinin altını mutlaka çizin. Bunu “Kimseye zarar vermek yok” gibi genel bir kuralla vurgulayabilirsiniz. Hissedilen öfkeyi oyuncak bir bebeğin üzerinden gösterebilmesi, resimle çizmesi, kelimeleriyle ifade edebilmesi ve kötü kelimeler kullanmadan paylaşabilmesi için teşvik edin. “Sinirlendiğini görebiliyorum, kimseye vurmak yok, bunu oyuncak bebeğinin üzerinde gösterebilirsin.”, “Bana ne hissettiğini çizmek ister misin?”, “Ne hissettiğini vurarak değil sözcüklerinle anlat lütfen.” gibi…

ü  Olumlu ve olumsuz kıyaslamaktan kaçının. Olumlu kıyaslanan çocuk kardeşinden her zaman daha önde olduğunu; olumsuz kıyaslanan çocuk ise kardeşi kadar sevilmediğini hissedecektir. Çocuklarınızdan biri takdir edilecek bir davranışta bulunduysa ne gördüğünüzü/hissettiğinizi tarif edin. “Sen kocaman oldun artık büyüdün, kardeşin gibi ortalığa oyuncaklarını saçmıyorsun.” yerine, “Bakıyorum oyuncaklarını kaldırmışsın, hepsini yerlerine koymuşsun. Teşekkür ederim.” demek onu birey olarak yüceltecektir. Olumsuz kıyaslamalara değinecek olursak, ortada gördüğünüz sorunu öncelikle tarif edin. “Bebek bile daha düzgün yemek yiyor, senin gibi üzerine dökmüyor.” yerine, “Yemeğini üstüne döküyorsun kızım/oğlum.” diyebilirsiniz. Böylece davranışa ve soruna dikkat çeker, benliğiyle ilgili kaygıya kapılmasını önlemiş olursunuz.

ü  Çocuklarınıza eşit muamele göstermek kıskançlığı azaltır diye düşünüyor olabilirsiniz. Eşitlikten ziyade adil davranmak daha da önem kazanmaktadır. Çocuğunuzun bireysel ihtiyaçlarını göz önünde bulundurun. Eşit miktarda vermek yerine ihtiyaca göre verin. “Al bakalım 3 tane sana 3 tane kardeşine.” yerine, “Kaç tane istersin, 3 tane yeter mi?” diyebilirsiniz. Eşit sevgi vermek yerine ona olan sevginizin eşsiz olduğunu gösterin. “İkinizi de eşit seviyorum.” yerine, “Hepiniz benim için çok özelsiniz. Bu dünyada senden bir tane var. Senin gibi bir kızım/oğlum olduğu için çok şanslıyım.” diyebilirsiniz. Eşit zaman ayırmaya çalışmak yerine ihtiyaca göre zaman ayırın. Birbirlerini beklemeleri ve saygı duymaları için teşvik edin.

ü  Ebeveynler bazen çocuklarını bazı sıfatlarla etiketleyerek belli rollere itebilirler. İyi ve uslu, yaramaz ve kötü çocuk; çekingen, aktif çocuk; çalışkan, tembel çocuk gibi. Bu mesajları hisseden çocuklar da o role uygun davranmaya devam edebilirler. Araştırmalar onlara oldukları gibi değil, olmasını istediğiniz gibi davranmanın olumlu değişikliklere daha çok teşvik ettiğini göstermektedir. Saldırgan çocuğunuzun nazik yanını keşfetmek, savunmasız çocuğunuzun kendini ifade edebilecek gücü barındırdığını fark ettirmek gibi.

ü  Çocuklar çatışma yaşadıklarında kimin haklı olduğu, kimin başlattığını sorgulamak kardeşler arasındaki rekabeti tırmandırabilir. Tartışmada öncelikle ikisinin de duygularını kabul edin. Öfkelendikleri durumu dinleyin ve bakış açılarını yansıtın. Sorunu karşılıklı çözebileceklerine inandığınızı dile getirin. Onları çözüm bulmaları için yalnız bırakabilirsiniz. Eğer çözüm bulamazlarsa siz birkaç seçenek sunabilirsiniz. Tartışma kavgaya dönüyorsa müdahale etmek gerekecektir. Onları ayırmak, sakinleşmelerine yardımcı olmak, kural belirlemek çözüm yolları arasındadır.


Ebeveynler olarak onların doğal yoldan ilişki kurmasına müdahale etmek, iyi niyetle de olsa birbirlerinden uzaklaştırmak yerine birbirlerini anlamaları ve kabul etmeleri için sizlerin de onları kabul etmeniz önemlidir.

Tavsiye Kitap: Kardeş Rekabeti, Adele Faber & Elaine Mazlish

Güzel bir Mart ayı geçirmeniz dileğiyle…

 

Bayramlar Anaokulu Rehberlik Birimi

Telefon: 0 216 375 27 27
Faks: 0 216 375 10 01
Doğu Mahallesi Eski Dolayoba Caddesi No: 28
Pendik / İstanbul